Mayıs 2008

Hassas Konular

 

Abhazya Meselesinde Rus-Gürcü Gerginliği

Ufuk Tavkul
31 Mayıs 2008

PDF metni olarak okumak için basınız.


20 Nisan 2008 tarihinde Abhazya hava sahası üzerinde Gürcistan’a ait bir insansız keşif uçağının düşürülmesi, Rusya ile Gürcistan arasında iplerin gerilmesine yol açtı. Gürcistan, bu uçağın Abhazlar tarafından değil ancak Rusya tarafından düşürülebileceğini ileri sürerek, Rusya’nın Abhazya meselesinde taraf olduğunu bildirdi. Uçağın düşürülmesinin ardından Rusya, tek taraflı olarak Abhazya’da “barış gücü” adı altında mevcut olan silahlı güçlerinin sayısını artırma kararı aldı. Gürcistan yönetimi, Rus Barış Gücü’nün Gürcistan ile Abhazya hükümetleri arasındaki siyasi iletişimi engelleyen en önemli faktör olduğunu belirterek, Rus Barış Gücü’nün bölgeyi terk etmesini ve yerini Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri’nden gelecek barış gücüne bırakmasını istedi. 7 Mayıs 2008 tarihinde Avrupa Konseyi’nin Bakanlar Kurulu toplantısında bir konuşma yapan Gürcistan Dışişleri Bakanı Giorgi Baramidze, hükümetinin bu isteğini resmen Avrupa Birliği’ne iletti.
Bu arada, 8 Mayıs’ta Abhazya yönetimi havadan havaya roket taşıyan Gürcistan’a ait bir başka insansız uçağın kendileri tarafından düşürüldüğünü iddia etti. Gürcistan hükümeti önceki uçaklarının düşürüldüğünü kabul ederken, bu uçağın düşürülmesini inkâr yoluna gittiler.
Bu gelişme üzerine Gürcistan dışişleri Bakanı G. Baramidze, Gürcistan televizyonunda bir konuşma yaparak, gelişmelerden Rusya’nın sorumlu olduğunu, Rus hükümetinin Abhazya ve Güney Osetya meselelerinde Gürcistan’a karşı düşmanca bir tutum içinde bulunduğunu belirterek, Avrupa birliği devletlerinin harekete geçmelerini istedi. Gürcistan devlet Başkanı Saakaşvili’yi destekleyen açıklamalarda bulunan ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri de Rusya’nın bölgedeki barış koruma misyonunu eleştirdiler Rusya’nın faaliyetlerini provokatif adımlar olarak değerlendirdiler. Gürcistan hükümetinin ve Saakaşvili’nin barış planını destekleyen ABD’nin yanında Avrupa Birliği’nin de yer aldığı, Brüksel’den gelen açıklamalardan anlaşıldı.
Avrupa Birliği Abhazya’daki Barış Gücü operasyonuna dâhil olmayı şimdilik istememekle birlikte, Gürcistan ile Rusya arasındaki Abhazya meselesinde bir arabulucu rolü üstelenebileceği umudu taşımaktadır.
Rusya’da yayımlanan Kommersant gazetesinde çıkan bir haber bu sırada ortalığı karıştırdı. Gürcistan ve Abhazya yönetimlerinin, Gürcü mültecilerin Abhazya’ya geri dönüşleri meselesi de dâhil olmak üzere anlaşmazlık konuları üzerinde mutabakata vardıkları, Abhazya cumhurbaşkanı Sergey Bagapş’ın bu planı Rusya Federasyonu yönetimine sunacağı haberi, çok geçmeden Abhazya yönetimi ve Sergey Bagapş tarafından yalanlandı. Moskova’ya üç günlük bir çalışma ziyaretinde bulunacağını açıklayan Bagapş, bu ziyaretin Abhazya-Gürcistan arasındaki anlaşmazlık konuları ile ilgisi olmadığını bildirdi.
Bu gelişmenin ardından, Abhazya dışişleri bakanı S. Şamba, Gürcistan yönetimi Kodor vadisindeki askeri birliklerini çekmeden, Abhazya’nın Gürcistan ile hiçbir konu üzerinde anlaşamayacağını ilan etti.
Gürcistan yönetiminin Abhazya ve Güney Osetya üzerindeki baskısının artması üzerine, Rusya Federasyonu dışişleri bakanı S. Lavrov devreye girerek, Gürcistan’ın bu bölgelerde güç kullanmayacağını ümit ettiğini açıkladı. Bu açıklama Gürcistan ve Rusya arasında yeni bir gerginliğe yol açtı. Gürcistan ve Ukrayna’nın NATO üyeliğine karşı çıkan Rusya, buna karşılık Dünya Ticaret Örgütü’ne üyelik konusunda Gürcistan engeline takıldı. 60 ülke ile ikili anlaşmalar imzalayan Rusya, Gürcistan ile anlaşma imzalayamadığı için, 1993 yılından beri üye olmak için çabaladığı Dünya Ticaret Örgütü’ne giremiyor. Bu da Rusya ile Gürcistan arasındaki Abhazya ve Güney Osetya meselelerinin siyasetten ekonomi alanına uzanan bir başka etkisi olarak görülüyor. Moskova’daki Gürcistan Büyükelçisi E. Kitsmarişvili, Rusya ile aralarındaki özel meseleler çözüldüğünde Rusya’nın Dünya Ticaret Örgütü’ne üyeliğine destek vereceklerini açıklarken, aslında Abhazya ve Güney Osetya meselelerine işaret etmekteydi.
Bu arada, Birleşmiş Milletler’in Gürcü mülteciler ile ilgili aldığı bir karar Rusya ile Gürcistan arasında yeniden gerginliğe yol açtı. BM Gürcistan delegasyonu tarafından hazırlanan ve BM’ye teklif edilen karar, 1992 yılından önce Abhazya’da yaşamakta olan ve 1992 Gürcü-Abhaz savaşı sebebiyle Gürcistan’a iltica etmek zorunda kalan Gürcü mültecilerin Abhazya’ya dönmelerini içermekteydi. Böylece bölgenin savaştan önceki etnik yapısı tekrar eski halini alacaktı. Rusya ve Ermenistan kararın aleyhinde oy kullanırken, ABD, Azerbaycan ve Ukrayna’nın lehte oy kullandıkları görüldü.

BM’in tavsiye niteliğinde olan bu kararının Rusya tarafından kabul edilemeyeceği ve Abhazya tarafından da asla uygulanmayacağı bilinmektedir. Nitekim Abhazya dışişleri bakanı S. Şamba’nın, böyle bir karar alınırken Abhazya yönetiminin görüşlerine başvurulmadığını, dolayısıyla bu kararın kendileri için hiç bir şey ifade etmediğini açıklaması, bölgede suların daha uzunca bir süre durulmayacağının işaretidir.

 

Ufuk Tavkul, Doç.Dr., KÖKSAV Kırım – Kafkasya Araştırmaları Enstitüsü Yönetim Kurulu üyesidir.

 

KÖKSAV E-Bülteni, KÖK Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Vakfı (KÖKSAV) tarafından çıkarılmaktadır. KÖKSAV bağımsız ve bağlantısız, günlük siyasî konumu olmayan bir kurumdur; merkezine Türkiye ve Türk dünyasını alarak araştırmalarını ulusal ve uluslar arası sosyal, siyasî ve stratejik konulara yoğunlaştırır, araştırma ve incelemeler yapar. Dolayısıyla, bu yayında ifade edilen bütün görüşler, değerlendirmeler ve varılan sonuçlar yalnızca yazarlarına aittir.

© 2008, KÖK Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Vakfı. Bütün hakları saklıdır.



Copyright © 2008 KÖK Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Vakfı